vrijdag 14 juli 2017

Drie behandelopties ziekte van Graves met elkaar vergeleken

In dit onderzoek zijn de drie belangrijkste behandelopties van de ziekte van Graves met elkaar vergeleken. Belangrijk is wel dat genoemd wordt dat pas gekozen kan worden voor een behandeling na een gesprek tussen arts en patiënt. Een gesprek waarin de patiënt uitleg krijgt over welke behandelingen mogelijk zijn en wat de voor- en nadelen zijn. Helaas blijft de keus beperkt. Nieuwe behandelingen zouden heel welkom zijn.

Comparative effectiveness of treatment choices for Graves’ hyperthyroidism — a historical cohort study
V Sundaresh | Thyroid. Apr 2017, 27(4): 497-505

Radioactive iodine therapy has the most favorable profile for the treatment of Graves’ disease at the Mayo Clinic
Clinical Thyroidology for the Public

Als je schildklier te veel hormoon maakt
Schildkliertje

The optimum therapy for Graves' disease (GD) is chosen following discussion between physician and patient regarding benefits, drawbacks, potential side effects, and logistics of the various treatment options, and it takes into account patient values and preferences. This cohort study aimed to provide useful information for this discussion regarding the usage, efficacy, and adverse-effect profile of radioactive iodine (RAI), antithyroid drugs (ATDs), and thyroidectomy in a tertiary healthcare facility.

Methods

The cohort included consecutive adults diagnosed with GD from January 2002 to December 2008, who had complete follow-up after treatment at the Mayo Clinic, Rochester, Minnesota. Data on treatment modalities, disease relapses, and adverse effects were extracted manually and electronically from the electronic medical records. Kaplan-Meier analyses were performed to evaluate the association of treatments with relapse-free survival.

Results

The cohort included 720 patients with a mean age of 49.3 years followed for a mean of 3.3 years. Of these, 76.7% were women and 17.1% were smokers. The initial therapy was RAI in 75.4%, ATDs in 16.4%, and thyroidectomy in 2.6%, while 5.6% opted for observation. For the duration of follow-up, ATDs had an overall failure rate of 48.3% compared with 8% for RAI (hazard ratio = 7.6; p < 0.0001). Surgery had a 100% success rate; 80% of observed patients ultimately required therapy. Adverse effects developed in 43 (17.3%) patients treated with ATDs, most commonly dysgeusia (4.4%), rash (2.8%), nausea/gastric distress (2.4%), pruritus (1.6%), and urticaria (1.2%). Eight patients treated with RAI experienced radiation thyroiditis (1.2%). Thyroidectomy resulted in one (2.9%) hematoma and one (2.85%) superior laryngeal nerve damage, with no permanent hypocalcemia.

Conclusions

RAI was the most commonly used modality within the cohort and demonstrated the best efficacy and safety profile. Surgery was also very effective and relatively safe in the hands of experienced surgeons. While ATDs allow preservation of thyroid function, a high relapse rate combined with a significant adverse-effect profile was documented. These data can inform discussion between physician and patient regarding choice of therapy for GD.


maandag 3 juli 2017

Grote rol schildklierhormoon bij botontwikkeling, -groei en -onderhoud

Het skelet is uiterst gevoelig voor schildklierhormoon met verregaande gevolgen voor de botontwikkeling, -groei en -onderhoud. De plaatselijke omzetting van T4 naar T3 is hiervoor erg belangrijk. Die plaatselijke omzetting regelt de botontwikkeling. Hoe dat precies gaat is nog een vraagteken. Allerlei genen hebben hier mee te maken.

Role of thyroid hormones in skeletal development and bone maintenance
JH Duncan Bassett, Graham R Williams

Abstract

The skeleton is an exquisitely sensitive and archetypal T3-target tissue that demonstrates the critical role for thyroid hormones during development, linear growth, and adult bone turnover and maintenance.

Thyrotoxicosis is an established cause of secondary osteoporosis, and abnormal thyroid hormone signaling has recently been identified as a novel risk factor for osteoarthritis. Skeletal phenotypes in genetically modified mice have faithfully reproduced genetic disorders in humans, revealing the complex physiological relationship between centrally regulated thyroid status and the peripheral actions of thyroid hormones.

Studies in mutant mice also established the paradigm that T3 exerts anabolic actions during growth and catabolic effects on adult bone. Thus, the skeleton represents an ideal physiological system in which to characterize thyroid hormone transport, metabolism, and action during development and adulthood and in response to injury. Future analysis of T3 action in individual skeletal cell lineages will provide new insights into cell-specific molecular mechanisms and may ultimately identify novel therapeutic targets for chronic degenerative diseases such as osteoporosis and osteoarthritis. This review provides a comprehensive analysis of the current state of the art.


woensdag 28 juni 2017

Kan GREAT score terugvalrisico voorspellen bij ziekte van Graves?

Vaak wordt de ziekte van Graves eerst behandeld met schildklierremmende medicijnen, zoals strumazol en PTU. De kans op terugval na deze behandeling is groot (50-75%) waardoor een definitieve behandeling met radioactief jodium of een operatie nodig is. Een middel waarmee de kans op terugval voorspeld kan worden, zou handig zijn. De Graves’ Recurrent Events After Therapy (GREAT) score zou zo’n middel kunnen zijn.

Met de berekening van de GREAT-score krijgen leeftijd, struma, vrij T4 en antistoffen punten (in totaal zes punten):
  • leeftijd - jonger dan 40 = 1; ouder dan 40 = 0
  • struma - niet zichtbaar = 0; een beetje zichtbaar = 1; duidelijk zichtbaar = 2
  • vrij T4 - lager dan 3.1 ng/dl (40 pmol/l) = 0; hoger dan 3.1 ng/dl (40 pmol/l) = 1
  • TBII antistoffen - lager dan 6 IU/L = 0; 6–19,9 IU/L = 1; hoger dan 19,9 IU/L = 2

Tel je de punten op dan krijg je drie GREAT-score klassen:
  • I (0–1 punten)
  • II (2–3 punten)
  • III (4–6 points)

Conclusie

Volgens de onderzoekers ondersteunt deze studie het gebruik van de GREAT-score. De score kan gemakkelijk worden berekend op het moment van diagnose, om het succes van behandeling met schildklierremmers te voorspellen. De personen die vallen in GREAT-score klasse II en III hebben een grotere kans op terugval na een behandeling van 12-18 maanden met schildklierremmers. Zij kunnen daarom vanaf het begin besluiten om te kiezen voor een andere behandeling.

Meer informatie




maandag 26 juni 2017

Euthyrox wordt lactosevrij

Nu is Nederland ook aan de beurt. Na Frankrijk wordt Euthyrox nu ook in Nederland lactosevrij.

Wijziging Euthyrox ingediend
Schildklierforum

INFORMATION : Changement de formule du LEVOTHYROX
Vivre sans thyroïde

New levothyroxine formulation meeting 95–105% specification over the whole shelf-life: results from two pharmacokinetic trials
Ulrike Gottwald-Hostalek, Wolfgang Uhl, Peter Wolna, George J. Kahaly | onderzoek door Merck


Schildkliertje: Levothyrox changement de formule et de couleur des...: Voor deze keer een heel artikel in het Frans. Waarom? Dat is omdat de samenstelling en de kleur van de doosjes van Levothyrox verandert. Het...


maandag 12 juni 2017

Ontwikkeling van een nieuw medicijn bij de ziekte van Graves

Eindelijk weer eens een nieuw onderzoek naar een mogelijk nieuw geneesmiddel bij de behandeling van de ziekte van Graves. Te hopen is dat dit de therapie is die de autoimmune oorsprong aanpakt van de ziekte. Iets wat welkom is.

Development of a new drug therapy for the treatment of Graves’ Disease
Clinical Trials

Phase 1 trial for Graves’ disease treatment begins
Haelio

Als je schildklier te veel hormoon maakt
Schildkliertje

Een onderzoek naar een nieuw medicijn voor de ziekte van Graves loopt in acht Britse ziekenhuizen. Het onderzoek wordt gefinancierd door Apitope International NV en de Europese Commissie via een kader 7 subsidie en is goedgekeurd door het Centraal Centrum voor Onderzoek Ethiek en het Regulerende Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidszorg (MHRA).

Wat is de oorzaak van de ziekte van Graves?

De ziekte van graves is een autoimmuun ziekte waarbij TSH-receptor antistoffen zorgen dat de schildklier te veel hormoon maakt. Dat noem je hyperthyreoïdie.

Hoe wordt de ziekte van Graves nu nog behandeld?


Hyperthyreoïdie wordt nu nog behandeld met:

  • medicijnen als strumazol en PTU
  • radioactief jodium
  • een operatie

Wat voor medicijn wordt onderzocht?

Het medicijn (ATX-GD-59) dat onderzocht wordt is een mengsel van peptiden. Deze peptiden komen van nature voor in eiwitten in het lichaam. De bedoeling is dat dit nieuwe medicijn de immuunrespons van het lichaam verandert. Daarmee wordt de productie gestopt van de antistoffen die de schildklierstoornis veroorzaken.

Deze eerste studie bij mensen test of deze peptide therapie veilig is en goed verdragen wordt. Het medicijn is ook ontworpen om te kijken of de immuunrespons van het lichaam kan verbeteren en of het kan voorkomen dat een schildklierstoornis zich ontwikkelt.

“This is the first new therapy for Graves’ disease to be tested in over 50 years and is a significant step forward in the development of the drug,” Simon Pearce, MD, professor of endocrinology at Newcastle University, said in the release. “We are very pleased to be leading the first clinical trial of ATX-GD-59, which has significant potential to treat the underlying cause of this condition for the first time.”


© Quynh-Nhi Tran. Alleen voor educatief gebruik

donderdag 1 juni 2017

Measuring TSH receptor antibody to influence treatment choices in Graves’ disease

Onderzoek van Prakash Abraham en Acha Hesarghatta Shyamasunder naar de ziekte van Graves en antistoffen. Plus een artikel met allerlei behandelopties.

Measuring TSH receptor antibody to influence treatment choices in Graves’ disease

Current and emerging treatment options for Graves’ hyperthyroidism

TSH receptor antibody (TRAb) plays a key role in the pathogenesis of Graves’ disease (GD), and its levels correlate with the clinical course. The second- and third-generation TRAb assays have >95% sensitivity and specificity for the diagnosis of GD and have improved the utility of TRAb to predict relapse. TRAb levels decline with antithyroid drug (ATD) therapy and after thyroidectomy. Its level increases for a year following radioactive iodine (RAI) therapy, with a gradual fall thereafter.

TRAb level >12 IU/l at diagnosis of GD is associated with 60% risk of relapse at 2 years and 84% at 4 years. The prediction of risk of relapse improves further to >90% with TRAb >7,5 IU/l at 12 months or >3,85 IU/l at cessation of ATD therapy. TRAb tests are not expensive, and hence, TRAb measurements at presentation, after 12 months and/or 18 months (at cessation) of ATD therapy, could potentially guide treatment choices in GD.

Elevated TRAb favours definitive treatment in the form of RAI or thyroidectomy, depending on the presence or absence of moderate-to-severe Graves’ ophthalmopathy (GO) and the ability to comply with radiation protection requirements. Use of ATDs in early pregnancy is associated with increased risk of congenital anomalies; early ablative treatment (RAI/surgery) should be considered in women of childbearing age at higher risk of relapse of GD.

TRAb ≥5 IU/l in pregnant women with current or previously treated GD is associated with increased risk of foetal and neonatal thyrotoxicosis, and hence needs close monitoring. TRAb levels parallel the course of GO, and elevated TRAb is an indication for steroid prophylaxis to prevent progression of GO with RAI therapy.


dinsdag 30 mei 2017

Veel voedingssupplementen bevatten farmacologisch actieve stoffen

Op schildklierfora komen supplementen als afslankproducten vaak voorbij. Alle reden om aandacht te besteden aan dit nieuwsbericht en onderzoeksrapport van de NVWA.

NVWA: veel voedingssupplementen bevatten farmacologisch actieve stoffen
Nieuwsbericht | 26-05-2017

Onderzoek Voedingssupplementen met farmacologisch actieve stoffen
Rapport

In principe hebben de meeste mensen geen voedingssupplementen nodig. Wil je toch een supplement gebruiken, denk dan goed na over de mogelijke risico’s. Ruim 60% van de onderzochte voedingssupplementen bevat een of meer (verboden) farmacologisch actieve stoffen. Consumenten kunnen niet aan de verpakking afleiden dat deze stoffen in het voedingssupplement voorkomen en in welke concentratie. Dat is de belangrijkste conclusie uit het onderzoek dat de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) in 2015 en 2016 deed naar voedingssupplementen als libidoverhogers, afslankpreparaten en zogenoemde ‘fatburners’ en ‘pre-work-out-producten’. De NVWA heeft daar waar mogelijk maatregelen genomen tegen de overtredende bedrijven; de onveilige producten zijn van de markt gehaald. Toch moeten consumenten die dit type voedingssupplementen gebruiken alert zijn.


Gezondheidsrisico

Farmacologisch actieve stoffen beïnvloeden de fysiologische functies (bijvoorbeeld de stofwisseling of bloeddruk) van mensen en dieren. Voorbeelden van stoffen die voorkomen in de onderzochte supplementen zijn sildenafil, sibutramine, amfetamine-achtige stoffen zoals synefrine en cafeïne. Ze kunnen leiden tot een hoge bloeddruk, een verhoogd hartritme of andere aandoeningen. Een aantal van deze stoffen komt ook voor in (geregistreerde) geneesmiddelen. Sommige van deze stoffen zijn verboden. De consument kan aan de hand van de verpakking niet voorspellen of een supplement een farmacologisch actieve stof bevat en in welke concentratie dat in het supplement voorkomt. Dit brengt gezondheidsrisico’s met zich mee omdat de consument zich niet van de aanwezigheid van deze stoffen bewust is. Daarnaast kan de ene stof de werking van een andere stof versterken. Extra gevaar ontstaat wanneer een consument een supplement niet gebruikt volgens het voorschrift, bijvoorbeeld door meer pillen te slikken. Ook als hij of zij andere medicijnen gebruikt of het lichaam belast door extra inspanning te leveren, bijvoorbeeld door te sporten, kan dit grotere risico’s opleveren.

Onderzoek

De afgelopen jaren kreeg de NVWA verschillende signalen over de aanwezigheid van farmacologisch actieve stoffen in voedingssupplementen. Via het Europese meldingensysteem RASFF kwamen tussen 2010 en 2014 ruim 60 meldingen hierover binnen. De meldingen gingen vooral over supplementen die worden gebruikt om af te slanken zoals ‘fatburners’, middelen om prestaties te bevorderen (‘pre-work-outs’) of het libido te verhogen. Reden voor de NVWA om onderzoek te doen naar dit type voedingssupplementen op de Nederlandse markt. In totaal werden 160 monsters genomen. Van de 42 monsters van libidoverhogende supplementen bleken 32 monsters positief; van de 118 monsters van afslankpreparaten, ‘fatburners’ en ‘pre-work-out-producten’ waren 66 monsters positief. In totaal zijn 40 boeterapporten opgemaakt op basis van overtredingen op de Geneesmiddelenwet, het Warenwetbesluit Kruidenpreparaten, de Verordening betreffende nieuwe voedingsmiddelen en nieuwe voedselingrediënten en de Algemene levensmiddelenverordening.

Advies voor consumenten

In principe hebben de meeste mensen geen voedingssupplementen nodig. Wil je toch een supplement gebruiken, denk dan goed na over de mogelijke risico’s. Voor (top)sporters is het belangrijk om alleen middelen te gebruiken die op doping zijn getest via het Nederlands Zekerheidssysteem Voedingssupplementen Topsport (NZVT). Sommige farmacologisch actieve stoffen in voedingssupplementen staan namelijk ook op de dopinglijst. Verder is het van belang om het doseringsadvies op de verpakking op te volgen en niet meerdere producten tegelijkertijd te gebruiken. Bel direct een arts en vermeld het gebruik van een voedingssupplement wanneer er symptomen optreden die u niet vertrouwt. Doe daarnaast ook een melding bij de NVWA en het Bijwerkingencentrum Lareb. Geef hierbij duidelijk aan welk voedingssupplement ingenomen is en waar het gekocht is.

maandag 15 mei 2017

‘Je bent meer dan je schildklieraandoening’

Deze week van 15 t/m 21 mei viert SON de Nederlandse week van de schildklier met ‘Je bent meer dan je schildklieraandoening’. Dat is natuurlijk helemaal waar. Je hebt een aandoening, je bent geen aandoening. En je leven gaat gewoon door. Schildkliertje sluit zich dit jaar aan bij het thema van SON met de volgende tips.

Schildklierwaarden versus kwaliteit van leven

Je waarden zijn ‘normaal’ maar je houdt klachten. Wat kun je doen? Er wordt vaak alleen naar de waarden gekeken. Patiënten zouden graag zien dat de arts aandacht heeft voor het gegeven dat de optimale waarden per persoon verschillen en dat een TSH en FT4 geïnterpreteerd kunnen worden als veiligheidslimiet. De patiënt wil gezien worden als mens met zijn/haar kwaliteit van leven en niet als testresultaat.


Familie, relaties en sociale contacten

Gelukkig bestaan er behandelingen als je schildklier niet goed functioneert. Toch kan zo’n behandeling een goedwerkende schildklier niet 100% vervangen. Een schildklieraandoening kan zorgen dat je sneller moe bent, stemmingswisselingen hebt, net een stapje terug moet doen of minder kunt ondernemen. Partners, kinderen en vrienden hebben daar niet altijd begrip voor. Maar, begrijp je zelf hoe je zo reageert? Hoe geef je dat een plaats in je leven?


School, studie en werk

Voordat je wist dat je een schildklieraandoening hebt, was je wellicht moe. Na de diagnose duurt het even voordat je goed bent ingesteld op medicatie. Ook kan het zijn dat de behandeling langer duurt dan verwacht; zeker bij de (oog)ziekte van Graves is dat geen uitzondering. Hoe gaat dat op school, bij je opleiding of bij je werk?


Sport en hobby

Veel mensen met een schildklieraandoening hebben de ervaring dat spieren en gewrichten niet altijd meewerken. Denk aan krachtverlies, trilhanden, kramp, stramme spieren. Aan de andere kant blijkt ook uit ervaringsverhalen dat beweging zorgt voor een betere conditie, soepeler spieren en ontspanning.


Informatie, herkenning, steun en waardevolle tips ...

Bedoeling van Schildkliertje is om je op weg te helpen. Met de taal, met kennis en mogelijk ook met zelfvertrouwen om vragen te stellen aan je arts. Voor jou als schildklierpatiënt betekent het dat je leert wat de schildklier doet, wat je zelf kunt doen en wat een schildklieraandoening betekent. Kennis maakt je weerbaar en je wordt een gelijkwaardige gesprekspartner van je arts. Jij hebt je hele leven te maken met je schildklieraandoening.






woensdag 3 mei 2017

Schildklier in de schijnwerpers!

Schildklieraandoeningen komen vaak voor. Of het nu gaat om hypothyreoïdie, hyperthyreoïdie, de oogziekte van Graves of schildklierkanker. Deze aandoeningen en hun behandelingen verdienen veel meer aandacht.

De behandelingen zijn inmiddels decennia ongewijzigd. Bij hypothyreoïdie is dat schildklierhormoon, met name levothyroxine. En bij hyperthyreoïdie: schildklierremmers (plus levothyroxine), radioactief jodium of incidenteel een operatie. Bij de oogziekte van Graves is het een kwestie van afwachten en zo nodig operatief ingrijpen. De oorzaak – een ontsporing van het immuunsysteem – wordt niet aangepakt.

Bij schildklierkanker bestaat de behandeling uit een operatie gevolgd door (afhankelijk van de oorzaak) een behandeling met radioactief jodium. Daar wordt wel meer onderzoek gedaan naar aanvullende behandelingen.

Tips

Thyroid Awareness / Schildklierbewustzijn

Internationaal en nationaal richten organisaties van zorgverleners en patiënten hun aandacht op de schildklier, de aandoeningen en behandelingen. Voorlichting speelt daarbij een grote rol. Folders, brochures, behandelrichtlijnen, wetenschappelijke informatie vertaald naar een toegankelijker formaat en boeken vind je veelal online en direct te downloaden.

In 2008 is 25 mei uitgeroepen tot internationale schildklierdag.
Met als doel om rond die dag extra aandacht te besteden aan de schildklier.

Week van de Schildklier


Schildkliertje

In de Week van de Schildklier stond bij Schildkliertje meermalen de ziekte van Graves centraal. Dit omdat die vervelende en ingrijpende schildklieraandoening relatief weinig aandacht krijgt.


Dit jaar sluit zij zich aan bij het thema van SON.

SON

In Nederland houdt SON van 15 tot en met 21 mei a.s. de jaarlijkse Week van de Schildklier (#WvdS2017). Het thema ‘Je bent meer dan je schildklieraandoening!’ staat centraal.

Eerder was er aandacht voor:


donderdag 27 april 2017

Effect epilepsiegeneesmiddelen op schildklierhormoonfunctie

Patiënten met epilepsie moeten vaak lange tijd anti-epilepsie geneesmiddelen (AEDs) gebruiken. Veel studies hebben aangetoond dat AEDs een negatieve invloed hebben op de werking van de schildklier. Maar de kans om een trage schildklier te krijgen is onduidelijk bij deze epilepsiepatiënten. Deze studie heeft de mogelijke risicofactoren van een trage schildklierfunctie bij patiënten met epilepsie onderzocht.

Effects of antiepileptic drugs on thyroid hormone function in epilepsy patients
FY Shih et al | Seizure | 2017

Wisselwerkingen tussen schildklierhormoon en andere medicijnen
Schildkliertje

PURPOSE:

Patients with epilepsy are frequently required to take antiepileptic drugs (AEDs) for a long period of time. Many studies have shown that AEDs have a negative influence on endocrine function including the thyroid gland, however the risk factors for the development of low thyroid function in these patients are unclear. This study aimed to determine the potential risk factors of low thyroid function in patients with epilepsy.

METHOD:

This was a cross-sectional study including 298 patients with epilepsy. Patients with previous thyroid disease were excluded. Epidemiologic data, type of epilepsy, etiology, the age of seizure onset, duration of epilepsy, intractable epilepsy, and number and dosage of AEDs were recorded. Levels of free thyroxine (fT4) and thyroid stimulating hormone (TSH) were measured.

RESULTS:

Fifty-two of the 298 (17.4%) patients had low fT4. Older age (P=0.004), female sex (P=0.014), longer duration of epilepsy (P=0.001), and intractable epilepsy (P=0.009) were significantly associated with low fT4. Regarding individual AEDs, carbamazepine (30.1%), topiramate (28.6%), and levetiracetam (24.3%) were significantly associated with the presence of low fT4. After stepwise logistic regression of all significant variables, female sex, older age, three or more AEDs, and carbamazepine were independent risk factors for low fT4.

CONCLUSIONS:

Female patients with epilepsy and an older age, AED polytherapy, and carbamazepine treatment had a higher risk of low fT4. Thyroid function in these patients should be monitored closely.


zaterdag 22 april 2017

Weer huis-aan-huis verspreiding van jodiumtabletten

De overheid gaat in september verder met de verspreiding van jodiumtabletten (jodiumprofylaxe) voor als er een kernramp plaatsvindt.

Weer huis-aan-huis verspreiding van jodiumtabletten
NOS

Vragen en antwoorden jodiumprofylaxe bij kernramp
Schildkliertje

Mensen van 0 tot 40 jaar die binnen een straal van 10 tot 20 kilometer van een kerncentrale wonen, ook die in België en Duitsland, krijgen in september jodiumpillen in de brievenbus. In wat het ministerie van Volksgezondheid de 'tweede ring' rond de kerncentrales noemt, dat is binnen een straal van 100 kilometer, geldt dit voor 0 tot 18-jarigen.

Zwangere vrouwen krijgen informatie over jodiumprofylaxe via de verloskundige of gynaecoloog, zodat zij als dat voor hen zinvol is zelf de jodiumtabletten bij de apotheek of drogisterij kunnen aanschaffen.

De maatregel is een vervolg op eerdere afspraken met Duitsland en België en heeft geen direct verband met de toegenomen ongerustheid over de Belgische kerncentrales, waar geregeld storingen zijn.

Zeeland heeft eerder jodiumpillen uitgedeeld rond de kerncentrales in Borssele en Doel. Twente heeft dit ook gedaan voor de ring rond de kerncentrale in het Duitse Emsland.



donderdag 20 april 2017

Onderzoek overstap van Thyrax naar andere levothyroxines afgerond

Door de leveringsproblemen van Thyrax moesten veel gebruikers overstappen op een ander schildklierhormoon (levothyroxine). Onderzoek naar de gevolgen hiervan volgde door het NIVEL (Nederlands instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg) en het PHARMO-instituut. NIVEL richtte zich op de klachten en de kwaliteit van leven van mensen die naar een andere levothyroxine moesten overstappen. Het Pharmo-instituut onderzocht de specifieke veranderingen in schildklierhormoonwaarden gemeten bij bloedonderzoek.

Risico op overdosering bij gedwongen overstap Thyrax
KNMP | Met NIVEL- en PHARMO-eindrapport

‘Stop het wisselen van medicatie om niet-medische redenen’
Schildkliertje

Al jaren wordt gewaarschuwd om niet te wisselen van de ene levothyroxine naar de andere levothyroxine. Bekend zou moeten zijn dat dergelijke wisselingen veel klachten kunnen geven van over- of onderdosering. Het onderzoek naar de gevolgen van de overstap van Thyrax naar bijvoorbeeld Euthyrox of Levothyroxine Teva toont wederom aan dat veranderen ongewenst is.

Opmerking

De internationale zorg over de standaardisatie van de TSH- en FT4-labtests lijkt helemaal voorbij te zijn gegaan aan deze onderzoeken.







Schildkliertje: Onderzoek switch van Thyrax naar een ander levothy...: Gisteren (27 oktober 2016) verschenen de eerste resultaten van het onderzoek door NIVEL en het PHARMO instituut naar de effecten van de swit...

dinsdag 4 april 2017

TRUST: vervolg onderzoek behandeling met levothyroxine bij ouderen zorgt voor misverstanden

Het doel van het TRUST-onderzoek was om te onderzoeken wat de voor- en nadelen zijn van behandeling van schildklierhormoon bij ouderen met licht verminderde schildklierwerking. Het onderzoek was specifiek gericht op het voorkómen van hart- en vaatziekten, én het verbeteren van kwaliteit van leven (bijvoorbeeld door verminderen van vermoeidheidsklachten), spierkracht en denkvermogen. De conclusie dat behandeling niet zinvol zou zijn is wel heel kort door de bocht.

TRUST: onderzoek naar behandeling met levothyroxine bij ouderen
Schildkliertje

Thyroid hormone therapy for older adults with subclinical hypothyroidism
The New England Journal of Medicine | 3 april 2017

Behandeling met schildklierhormoon niet zinvol bij ouderen met licht verminderde schildklierwerking
Persbericht LUMC | 3 april 2017

In dit artikel van de NEJM wordt het TRUST-onderzoek uitgebreid besproken. De conclusie van het onderzoek is dat de symptomen niet verbeteren bij het gebruik van levothyroxine door ouderen met subklinische hypothyreoïdie. De onderzoekers houden enkele slagen om de arm (lees afbeelding). Inmiddels leidt de conclusie al het eigen leven dat ouderen met een subklinische hypothyreoïdie geen levothyroxie nodig zouden hebben.






vrijdag 31 maart 2017

Thyrax Duotab weer beschikbaar

Volgens het CBG voldoen de nieuwe Thyrax-tabletten aan dezelfde kwaliteits- en stabiliteitseisen als de oude tabletten. Levothyroxine is een geneesmiddel met een smal therapeutisch venster waarvan de dosering per patiënt moet worden vastgesteld. Daarom is alertheid geboden. Voldoen aan de eisen wil niet zeggen dat de tabletten precies hetzelfde zijn.

Thyrax Duotab binnenkort weer beschikbaar, met vragen en antwoorden
KNMP

Topic voor ervaringen van overstappers levothyroxine naar Thyrax
Schildklierforum

Alertheid geboden bij omzetting levothyroxine
Jan Span, Michel Kooijman, Florence van Hunsel en Doerine Postma

Thyrax Duotab (levothyroxine) mag weer op de Nederlandse markt komen. De tabletten kunnen binnen enkele weken weer geleverd worden. Het productieproces van Thyrax Duotab op de nieuwe locatie van fabrikant Aspen voldoet aan de eisen. Dit heeft het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) op donderdag 30 maart 2017 besloten.

Het bedrijf Aspen Pharma Trading heeft het CBG laten weten Thyrax Duotab (0,025 mg, 0,100 mg en 0,150 mg) binnen enkele weken te kunnen leveren. De afgelopen periode heeft Aspen verbeteringen doorgevoerd in het productieproces op de nieuwe locatie. De partijen voldoen volgens het CBG aan dezelfde kwaliteits- en stabiliteitseisen als de oude tabletten. Het CBG houdt samen met het bijwerkingencentrum Lareb mogelijke bijwerkingen of andere gezondheidsklachten in de gaten.

Thyrax Duotab kon door verhuizing van Oss naar een nieuwe productielocatie in Duitsland niet meer gemaakt worden, zo liet de fabrikant begin vorig jaar plotseling weten. De tabletten van 0,025 mg waren sinds februari niet leverbaar door Aspen. Voor de sterktes 0,100 mg en 0,150 mg was een grotere voorraad beschikbaar. In januari 2016 gebruikten in Nederland 350.000 patiënten Thyrax Duotab. Volgens cijfers van de SFK is de groep geslonken tot tien procent van dat aantal. Het overzetten van schildklierpatiënten veroorzaakte veel onrust. Levothyroxine is een geneesmiddel met smalle therapeutische breedte. Bij verandering naar een ander label moet een patiënt weer opnieuw worden ingesteld.

Het advies aan patiënten is altijd de behandelend arts te raadplegen bij de overweging over te stappen naar een ander geneesmiddel met levothyroxine.

maandag 27 maart 2017

Levothyrox changement de formule et de couleur des boîtes

Voor deze keer een heel artikel in het Frans. Waarom? Dat is omdat de samenstelling en de kleur van de doosjes van Levothyrox verandert. Het wordt lactose-vrij, wat een uitkomst zou zijn voor gebruikers van levothyroxine die lactose-intolerant zijn. Levothyrox is net als Euthyrox een merk levothyroxine van de firma Merck. Vraag is wel of Euthyrox ook zal veranderen van samenstelling.

Levothyrox (lévothyroxine) : changement de formule et de couleur des boîtes - Point d'Information
ANSM | Frankrijk | Vertaling

INFORMATION : Changement de formule du LEVOTHYROX
Vivre sans thyroïde

Afin de garantir une stabilité plus importante de la teneur en substance active (lévothyroxine) tout le long de la durée de conservation du médicament, le laboratoire Merck a réalisé, à la demande de l’ANSM, une modification de la formule de Levothyrox. La substance active reste identique. Cette nouvelle formule sera mise à disposition dans les pharmacies à compter de la fin du mois de mars 2017.

Ces modifications ne changent ni l’efficacité ni le profil de tolérance du médicament. Toutefois, par mesure de précaution face à toute modification, et bien que la bioéquivalence entre l’ancienne et la nouvelle formule ait été démontrée, l’ANSM préconise, pour certains patients, de réaliser un dosage de TSH quelques semaines après le début de la prise de la nouvelle formule.Par ailleurs, les couleurs des boîtes et des blisters vont être modifiées: une attention particulière des professionnels de santé et des patients devra être portée lors de la phase de transition pour éviter les erreurs.

Les médicaments à base de lévothyroxine sodique sont indiqués pour traiter les hypothyroïdies (insuffisance de sécrétion de la glande thyroïde ou absence de celle-ci) ou les situations où il est nécessaire de freiner la sécrétion d’une hormone stimulant la thyroïde, appelée TSH (Thyroid stimulating hormone).

Aucun changement lié à la modification de formule n’est attendu pour les patients. Toutefois, la lévothyroxine étant une hormone thyroïdienne de synthèse à marge thérapeutique étroite, l’équilibre thyroïdien du patient peut être sensible à de très faibles variations de dose.

Aussi, par mesure de précaution, il convient, chez certains patients : traités pour un cancer de la thyroïde, ayant une maladie cardiovasculaire (insuffisance cardiaque ou coronarienne et/ou des troubles du rythme), enfants, personnes âgées ou personnes ayant un équilibre thérapeutique difficile à atteindre, de réaliser un dosage de TSH dans les 6 à 8 semaines après le début de la prise de la nouvelle formule. Les femmes enceintes sous Levothyrox sont invitées, quant à elles, à contrôler leur TSH dans les 4 semaines après le début de la prise de la nouvelle formule.

En pratique


Pour les patients


  • Les modalités de prise de la nouvelle formule sont les mêmes que pour l’ancienne formule et les dosages restent inchangés.
  • Les couleurs des boîtes ont changé. Il est indispensable de toujours lire le dosage inscrit sur la boîte et sur le blister pour éviter les erreurs.
  • Contactez votre médecin pour contrôler votre TSH dans les 6 à 8 semaines après le début de la prise de la nouvelle formule si:
    • votre équilibre thérapeutique a été particulièrement difficile à atteindre
    • vous avez un cancer de la thyroïde
    • vous avez une maladie cardiovasculaire (insuffisance cardiaque ou coronarienne et/ou des troubles du rythme)
    • le patient ou la patiente est un enfant
    • le patient ou la patiente est une personne âgée
  • Si vous êtes enceinte, il vous est recommandé de contacter votre médecin pour contrôler votre TSH dans les 4 semaines après le début de la prise de la nouvelle formule.
  • Lorsque vous êtes passé à la nouvelle formule, ne reprenez pas du Levothyrox ancienne formule.
  • Si vous avez des questions ou si vous ressentez des symptômes inhabituels pouvant traduire un déséquilibre thyroïdien, n’hésitez pas à vous rapprocher de votre médecin ou de votre pharmacien.

Pour les pharmaciens


  • Les nouvelles formules seront mises à disposition au fur et à mesure de l’écoulement des stocks à partir de fin mars 2017.
  • Lors de la réception des nouvelles boîtes, il est recommandé de terminer les stocks de l’ancienne formule avant de délivrer les nouvelles. Faites attention aux risques de confusion entre anciennes et nouvelles boîtes.
  • En raison des changements de couleur des dosages, il est très important de sensibiliser les patients aux risques d’erreur.
  • Pour les patients traités pour un cancer de la thyroïde ou ayant une maladie cardiovasculaire (insuffisance cardiaque ou coronarienne et/ou des troubles du rythme), les enfants, les personnes âgées ou les personnes ayant un équilibre thérapeutique difficile à atteindre, invitez-les à prendre contact avec leur médecin pour réaliser dans les 6 à 8 semaines un contrôle de la TSH et dans les 4 semaines pour les femmes enceintes.

Pour les médecins


Le maintien de l’équilibre thérapeutique doit être contrôlé:

  • dans les 6 à 8 semaines pour les patients:
    • dont l’équilibre thérapeutique a été particulièrement difficile à atteindre
    • ayant un cancer de la thyroïde
    • ayant une maladie cardiovasculaire (insuffisance cardiaque ou coronarienne et/ou des troubles du rythme)
    • qui sont des enfants
    • qui sont des personnes âgées
  • dans les 4 semaines pour les femmes enceintes traitées par Levothyrox

L’ANSM a mis en place une surveillance renforcée pendant cette phase de transition pour s’assurer qu’elle se passe dans les meilleures conditions.


woensdag 1 maart 2017

‘Stop het wisselen van medicatie om niet-medische redenen’

Het preferentiebeleid houdt de gemoederen op schildklierfora flink bezig. Zonder uitleg of informatie krijgen te veel patiënten te vaak opeens een ander merk of merkloos levothyroxine bij hun apotheek. Dit is een ongewenste ontwikkeling doordat zulke veranderingen in medicatie kunnen zorgen voor over- of onderdosering. Deze ontwikkeling staat los van de problemen rond Thyrax.

Opvallend is dat de laatste tijd vaak gewisseld wordt. Bevalt de ene levothyroxine niet, dan volgt kort daarna de volgende. Van Thyrax naar Euthyrox naar Teva naar Tirosint.

Gezamenlijke verklaring levothyroxine-producten

In 2004 publiceerden de American Thyroid Association (ATA), The Endocrine Society (TES) en de American Association of Clinical Endocrinologists (AACE) al een verklaring waarom het wisselen van de ene levothyroxine naar de andere levothyroxine ongewenst is. Toen was dat wisselen al een grote zorg. 1

‘Generieke geneesmiddelsubstitutie: wel of niet doen’

Op Schildkliertje verscheen in 2012 al een bericht over het wel of niet wisselen van merk naar merkloze (generieke) levothyroxine. Aanleiding was het rapport ‘Generieke geneesmiddelsubstitutie: wel of niet doen’ uit 2011. In het rapport werd levothyroxine als middel genoemd waarbij verandering van merk ongewenst is. De gevolgen die worden genoemd, zijn typische symptomen van overdosering (hartkloppingen, gewichtsverlies, slecht slapen, nervositeit en vermoeidheid) of typische symptomen van onderdosering (droge huid, obstipatie, gewichtstoename, vermoeidheid, haarverlies en onregelmatige menstruatie). 2

‘Handleiding Geneesmiddelensubstitutie’

In 2014 volgde een overzicht van initiatieven en aanbevelingen, waaronder de ‘Handleiding Geneesmiddelensubstitutie’ van de KNMP. Helaas tot nu toe zonder effect. Want gewisseld wordt er nog steeds van levothyroxine zonder medische redenen. 3

Brief patiëntenorganisaties

Patiëntenorganisaties hebben op 21 februari 2017 in een brief aan de Tweede Kamer aangedrongen op een versoepeling van het preferentiebeleid generieke geneesmiddelen. 4 Een versoepeling heeft positieve gevolgen voor patiënten. Laten wisselen van medicatie om niet-medische redenen heeft veel negatieve gevolgen, zoals:
  • verwarring
  • meer bijwerkingen
  • minder vertrouwen in het medicijn
  • minder medicatietrouw
  • minder controle over de aandoening en
  • een lagere kwaliteit van leven.

Vaak gaat het om een ‘besparing’ op geneesmiddelen van slechts enkele centen tot soms enkele dubbeltjes. Zorg op maat en de kwaliteit van de farmaceutische zorg zijn in het geding. Deze bezuiniging ‘aan de voorkant’ leidt tot meerkosten ‘aan de achterkant’, zoals hogere ziektelast voor de patiënt, extra artsenbezoek en bloedonderzoek en daarmee minder doelmatige zorg en meer kosten.

Minimaal zou de ‘Handleiding Geneesmiddelensubstitutie’ van de KNMP moeten gelden. Daarin staat beschreven bij welke aandoeningen en geneesmiddelen men voorzichtig moet zijn bij het omzetten.

Bronnen

  1. Thyroxine products joint position statement
    ATA, TES, AACE
  2. Generieke levothyroxine-substitutie: wel of niet doen
    Schildkliertje
  3. Generieke schildklierhormoon-substitutie: info op een rijtje
    Schildkliertje
  4. ‘Stop het wisselen van medicatie om niet-medische redenen’
    Brief van de patiëntenorganisaties

maandag 20 februari 2017

Trap er niet in: Thyrex is géén Thyrax

Let goed op!! Het is geen levothyroxine, geen schildklierhormoon. Het is een supplement dat de schildklier zou moeten ondersteunen. Onzin natuurlijk. Net een lettertje anders. Geen Thyrax, maar Thyrex. Voor een potje pillen waar je niets aan hebt vragen de oplichters 24 euro ...


woensdag 15 februari 2017

IGZ mag rapport over Thyrax-tekort nog niet openbaren

De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) mag het onderzoek naar het ontstaan van het Thyrax-tekort nog niet openbaar maken. De voorzieningenrechter in Den Haag vindt dat de bezwaren van de twee betrokken organisaties eerst moeten worden behandeld.

Dit blijkt uit de uitspraak die de rechter heeft gedaan op 6 januari, maar die 14 februari 2017 is gepubliceerd.


IGZ mag rapport over Thyrax-tekort nog niet openbaren
Ana Karadarevic | Skipr

Uitspraak voorzieningenrechter Aspen Pharma Trading Limited tegen de minister van VWS
Instantie Rechtbank Den Haag | Zaaknummer AWB - 16 _ 9326

Tekort aan Thyrax Duotab 0,025 mg (levothyroxine) vanaf februari 2016
Schildklierforum

Aspen Pharma Trading Limited, fabrikant van schildkliermedicijn Thyrax Duotab, had een zogeheten voorlopige voorziening aangevraagd tegen openbaarmaking van het IGZ-rapport. De inspectie onderzocht of de fabrikant zich aan de wet had gehouden. De aanleiding is dat begin 2016 bekend werd dat er een tekort ontstond van het schildkliermedicijn Thyrax.

Volgens de rechter is het belang van de fabrikant bij niet openbaarmaking van het onderzoek in afwachting van een beslissing op bezwaar ‘evident, omdat openbaarmaking, indien eenmaal geschied, onomkeerbaar is’. De fabrikant voert volgens de rechter in het bezwaar een groot aantal inhoudelijke gronden aan tegen de openbaarmaking. Verder acht de voorzieningenrechter het van belang dat een ander bedrijf ook om een voorlopige voorziening heeft verzocht, al voert dit bedrijf andere inhoudelijke bezwaren aan.

Onbekend wanneer beslissing op bezwaar wordt genomen

In het licht hiervan is de voorzieningenrechter van oordeel dat het belang van Aspen Pharma Trading Limited bij een volledige heroverweging in de bezwaarfase dient te prevaleren boven het belang van de IGZ bij onmiddellijke openbaarmaking in het kader van een goede voorlichting van het publiek. Openbaarmaking van het Thyrax-onderzoek mag van de voorzieningenrechter pas zes weken na de beslissing op bezwaar plaatsvinden. Onbekend is wanneer de beslissing op bezwaar wordt genomen.



Schildkliertje: Bezwaar gemaakt tegen openbaarmaking IGZ-rapport T...
: Begin dit jaar beloofde minister Schippers een openbaar onderzoeksrapport van de IGZ naar de gang van zaken rond Thyrax. Helaas zal openbaar...


maandag 13 februari 2017

Is Tirosint écht anders?

Door het Thyrax-debacle moesten gebruikers op zoek naar een andere levothyroxine-variant. Na de overstap leggen veel artsen en gebruikers klachten en symptomen van hypo- dan wel hyperthyreoïdie uit als allergie of intolerantie voor hulp- en vulstoffen. Om wat voor allergie of intolerantie het zou gaan, wordt niet onderzocht. Gevolg is vaak weer een overstap. Tirosint lijkt het wondermiddel. Grote vraag: is Tirosint écht anders?

Is Tirosint écht anders?
Schildklierforum

Capsules en vloeibare levothyroxine en hun mogelijke toepassing
Schildkliertje

Helder overzicht alternatieven Thyrax
SON

Gelcapsules en/of vloeibaar levothyroxine?

Opvallend is dat in het ene artikel gelcapsules en vloeibaar levothyroxine als hetzelfde worden gezien. Terwijl een ander artikel het heeft over vloeibaar levothyroxine enerzijds en gelcapsules en tabletten anderzijds.

Farmacotherapeutische eigenschappen

Volgens de bijsluiter van Tirosint zijn de farmacotherapeutische eigenschappen hetzelfde als die van de andere levothyroxine-varianten. Oraal toegediend levothyroxine wordt vrijwel exclusief geabsorbeerd in het bovenste gedeelte van de dunne darm. Afhankelijk van de aard van de farmaceutische formulering wordt maximaal 80% geabsorbeerd. Tmax ligt tussen de 1 en 6 uur.

Thyrax met meeste hulp- en vulstoffen

Uit tabel 2 in het overzicht van de alternatieven voor Thyrax op de website van SON blijkt dat Thyrax veel hulp- en vulstoffen had. Onwaarschijnlijk is dat tevreden oud-gebruikers van Thyrax nu opeens last zouden hebben van (minder) hulp- en vulstoffen. Worden hulp- en vulstoffen nu mogelijk als gelegenheidsargument gebruikt?


Bron: Schildklier Organisatie Nederland


maandag 6 februari 2017

Incidentie schildklierkanker daalt

Na een jarenlange stijging van de incidentie van schildklierkanker is er na een hausse in 2014, eindelijk een dalende tendens te zien via 684 in 2015 naar 625 in 2016. Volgens de cijfers over kanker van het Integraal Kankercentrum Nederland.

Cijfers over kanker
Integraal Kankercentrum Nederland

Van alles over schildklierkanker
Schildkliertje

Hoeveel schildklierpatiënten zijn er in Nederland
Schildklierforum

Wereldwijd is er aandacht voor de toename van schildklierkanker. Het gaat vooral om laag-risico tumoren. Onderzoekers zijn van mening dat er sprake is van overdiagnose van schildklierkanker met als gevolg overbehandeling. Bij (te) veel mensen wordt de schildklier onnodig verwijderd. Vaak wordt behandeld met radioactief jodium. De vraag is of deze behandelingen bij laag-risico tumoren opwegen tegen de complicaties van operatie, radioactief jodium en levenslange afhankelijkheid van levothyroxine.

Blijkbaar wordt er nu ook in Nederland minder snel gehandeld.




woensdag 1 februari 2017

Informatie, herkenning, steun en waardevolle tips ...

Bedoeling van Schildkliertje is om je op weg te helpen. Met de taal, met kennis en mogelijk ook met zelfvertrouwen om vragen te stellen aan je arts. Voor jou als schildklierpatiënt betekent het dat je leert wat de schildklier doet, wat je zelf kunt doen en wat een schildklieraandoening betekent.

Wegwijs in schildklierland

Schildklierforum

Kennis maakt je weerbaar en je wordt een gelijkwaardige gesprekspartner van je arts. Jij hebt je hele leven te maken met je schildklieraandoening.


maandag 9 januari 2017

Schildkliertje bestaat vijf jaar!

Sinds een jaar of vijftien ben ik actief op de diverse schildklierfora. Daarnaast schreef ik een tijd over de schildklier voor het magazine, de website, facebook en twitter van de toenmalige patiëntenorganisatie (nu SON).

Vijf jaar geleden was een goed moment om ‘voor mezelf’ te beginnen. Dat werd Schildkliertje, het naslagwerk met allerlei nieuws, informatie, feiten en weetjes over de schildklier.

Als schildklierpatiënt heb je er veel aan dat je leert wat de schildklier doet, wat je zelf kunt doen en wat een een behandeling van je schildklieraandoening betekent. Jij hebt je hele leven ermee te maken. Artsen komen en gaan.


Speciale aandacht voor drie onderwerpen!

Die vijfde verjaardag van Schildkliertje vind ik hét moment om extra aandacht te besteden aan deze drie onderwerpen:
  1. het TSH-FT4 setpoint
  2. de behandeling van Graves’ hyperthyreoïdie alleen met schildklierremmers
  3. de standaardisatie van laboratoriumtests voor TSH en FT4
Drie onderwerpen die écht het verschil kunnen maken voor de behandeling van schildklierpatiënten.


Uit onderzoek blijkt dat iedereen een unieke schildklierfunctie heeft. De TSH en FT4 van een individu bestrijken een veel kleiner gebied binnen de referentiewaarden vergeleken met die van een groep. Een testresultaat binnen de referentiegrenzen van een laboratorium is daardoor niet per se normaal voor een individu. Omdat de TSH-waarde sterk reageert op kleine veranderingen van FT4, kan een afwijkende TSH-waarde erop wijzen dat de FT4 niet normaal is voor een individu. Bij de diagnose en behandeling van schildklieraandoeningen is aandacht hiervoor gewenst.


De ziekte van Graves - als de schildklier te veel hormoon maakt - is een aandoening die flink ingrijpt in het dagelijkse leven. De behandelingen zijn nog steeds als zestig jaar geleden. In Nederland was dat jarenlang block en replace: schildklier stilleggen en daarnaast schildklierhormoon slikken. Dat moet anders kunnen. Beetje bij beetje lijkt het tij te keren. Patiënten vertellen vaker dat artsen bereid zijn hen te behandelen met de titratietherapie. Of preciezer: behandeling met alleen een schildklierremmer in een zo laag mogelijke dosis.


Betrouwbare laboratoriumtests voor TSH en FT4 zijn onmisbaar bij de diagnose en behandeling van schildklieraandoeningen. Op schildklierfora kun je lezen hoe al deze verschillende meetmethoden voor verwarring zorgen bij behandelaars en patiënten, zodra het lab weer eens een ander apparaat aangeschaft heeft met andere referentiewaarden.

Tot slot

Kennis en informatie kunnen ertoe bijdragen dat je achter je behandeling staat. Na uitgebreide voorlichting over voor- en nadelen van behandelingen, kon ik in overleg met de arts een keuze maken. Maar ook kan de kennis van een arts ertoe bijdragen dat je genoeg hormoon krijgt waarmee je je als vanouds voelt.

Op internet, in bladen, in de krant staat veel onvolledige, onduidelijke en zelfs verkeerde informatie. Betrouwbare informatie is dus heel belangrijk. In deze tijd wordt meer en meer verwacht dat patiënten kunnen meepraten over hun behandeling. Dat kan alleen maar als zij beschikken over goede ‘evidence based’ informatie. Als patiënten goede, betrouwbare informatie krijgen, dan pas kunnen zij iets kiezen. Daar staat Schildkliertje voor!

Schildkliertje is ook op facebook, twitter en het Schildklierforum.

Let op!

Raadpleeg altijd een arts als je twijfelt over je gezondheid. De informatie op dit blog kan niet worden beschouwd als vervanging van een consult of een behandeling.


Translate / Vertaal